كىرىشكە تىزىملاتمىدىڭىز

ئۆگىنىشنى باشلاش ۋە ئىلگىرىلىشىڭىزگە ئەگىشىش ۋە نومۇر توپلاش ۋە مۇسابىقىگە قاتنىشىش ئۈچۈن ھازىر Ta مۇنبىرىگە تىزىملىتىڭ، تىزىملاتقاندىن كېيىن، ئۆگەنگەن تېمىلىرىڭىزدا ئېلېكترونلۇق گۇۋاھنامە تاپشۇرۇۋالىسىز.

دەرس ئاتا-ئانىلارنىڭ ھوقۇقى

بۇ دەرسلىكتە، بىز ئاتا-ئانىلارغا ياخشىلىق قىلىشنىڭ ئۇقۇمى ۋە ئۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك بەزى نەرسىلەرنى ئۆگىنىمىز.

ئاتا-ئانىلارنىڭ ئىسلامدىكى ئورنىنىڭ ئۇلۇغلىقىنى بايان قىلىش.
ئاتا-ئانىلارغا ياخشىلىق قىلىشقا تەشەببۇس قىلىش، ئۇلارغا ئاسىيلىق قىلىشىدىن ئاگاھلاندۇرۇش.
بالىلارنىڭ ئاتا-ئانىلىرىغا قىلىدىغان ئەڭ مۇھىم مەجبۇرىيىتىنى تونۇتۇش.
ئاتا-ئانىلارغا مۇئامىلە قىلىشتىكى بەزى قائىدە-يوسۇنلارنىڭ بايانلىرى.

638 باشقا بىر ئوقۇغۇچى بۇ دەرسنى تاماملىدى

بۇ دەرسنىڭ تەرجىمىسى تۆۋەندىكى تىللاردا بار:

አማርኛ العربية বাংলা English Español Français هَوُسَ हिन्दी Bahasa Indonesia ភាសាខ្មែរ 한국어 Luganda മലയാളം नेपाली Oromoo پښتو Português සිංහල Kiswahili தமிழ் తెలుగు Tagalog اردو Tiếng Việt 中文

ئاتا-ئانىلارنىڭ ئىسلامدىكى ئورنى

ئىسلام ئاتا-ئانىلارنى ئەڭ چوڭ شەرەپ بىلەن ھۆرمەتلەپ ئۇلارغا ياخشىلىق قىلىشنى ئىسلامدىكى ئەڭ ئۇلۇغ ئىش بىلەن باغلىدى، ئۇ بولسا ئاللاھنى بىر دەپ ئىتقاد قىلىشتۇر. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى:«رەببىڭ پەقەت ئۆزىگىلا ئىبادەت قىلىشىڭلارغا ۋە ئاتا _ ئاناڭلارغا ۋايىغا يەتكۈزۈپ خىزمەت قىلىشىڭلارغا بۇرۇدى» [ئىسرا سۈرىسى:23] ئاللاھ تائالا ئاتا -ئانالارنى قىز ئۇغۇللارنىڭ ۋۇجۇتقا كىلىشنىڭ سەۋەبى قىلدى، بالىلار ھەرقانچە ئىش قىلسىمۇ، ئاتا-ئانىلارنىڭ ياخشىلىقىدىن ئۇلارغا ھېچ نەرسە قايتۇرالمايدۇ، ياكى بالىلىرىنىڭ راھەتلىكى ئۇلارغا كۈڭۈل بۈلۈش جەريانىدىكى تارتقان ھېرىش چارچاش زىيان-زەخمەت كېچىدە تۇرۇش، ئۇيقۇ سىزلىق ۋە راھەتسىزلىك قاتارلىق ئەھۋاللارنىڭ ئورنىنى تولدۇرالمايدۇ،

ئاللاھ ئادىللىقىدىن بالىلارغا ئاتا-ئانىلارنىڭ ئۇلارنى يىتىشتۈرۈش يۇلىدا تۈلىگەن بەدەللىرىگە ۋە تىرىشچانلىقىغا، ئۇلارغا مۇكاپات سۈپىتىدە ھوقۇق بەلگىلەپ مۇنداق دېدى: «بىز ئىنساننى ئاتا- ئانىسىغا قېتىرقىنىپ ياخشى خىزمەت قىلىشقا بۇيرۇدۇق» [ئنكەبۇت سۈرىسى:8]. ۋە يەنە مۇنداق دېدى: «ئۇلارغا دۇنيادا ياخشى مۇئامىلىدە بولغىن» [لۇقمان سۈرىسى:15] ساھابىلەردىن بىرى ئى ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرى! «ماڭا ياخشى ھەمراھ بولۇشقا ئەڭ لايىق كىشى كىم؟ دىدى، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام "ئاناڭ" دېدى. ئۇكىشى ئاندىن كېيىنچۇ؟ دېدى: پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام "ئاناڭ" دېدى. ئۇكىشى ئاندىن كېيىنچۇ؟ دېدى: پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام "ئاناڭ" دېدى.ئۇكىشى ئاندىن كېيىنچۇ؟ دېدى: پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام "ئاناڭ" دېدى. ئۇكىشى ئاندىن كېيىنچۇ؟ دېدى: پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام "ئاتاڭ" دېدى» [بۇخارى:5971، مۇسلىم:2548].

ئاتا-ئانىلارغا ياىشىلىق قىلىشنىڭ پەزىلىتى

ئاتا-ئانىلارغا ياخشىلىق قىلىش بالىلارغا پەرز بۇلۇپ، ئۇلارغا ياخشىلىق قىلىش دۇنيادا كۆپ ياخشىلىققا ئېرىشىشنىڭ ۋە رىزقتا بەرىكەت بۇلۇشنىڭ، ۋە ئاخىرەتتە جەننەتكە كىرىشنىڭ سەۋەبىدۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: «خارۇ زار بولسۇن! خارۇ زار بولسۇن! خارۇ زار بولسۇن!، (ساھابىلار تەرىپىدىن) كىم ئى ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى دېيىلدى، ئاتا- ئانىسى بىلەن، ياكى ئىككىسىنىڭ بىرى بىلەن قېرىغۇچە بىللە ياشاپمۇ جەننەتكە كىرەلمىگەن كىشى دېدى» [مۇسلىم:2551]

ئاتا- ئانىلارغا ياخشىلىق قىلىش ئاللاھقا ئەڭ سۈيۈملۈك ۋە ئەۋزەل ئەمەللەرنىڭ بىرىدۇر. ئابدۇللاھ ئىبنى مەسئۇد رەزىيەللاھۇئەنھۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن ئاللاھقا ئەڭ سۇيۈملىك ئەمەل قايسى دەپ سۇرىغاندا «ۋاقتىدا ئۇقۇلغان ناماز دېگەن، ئاندىن كېيىنچۇ دېگەندە، ئاتا- ئانىلارغا ياخشىلىق قىلىش دېگەن، ئاندىن كېيىنچۇ دېگەندە، ئاللاھ يۇلىدا جىھاد قىلىش دېگەن» [بۇخارى:527، مۇسلىم:85]

ئاتا-ئانىلارغا خىزمەت قىلىش نەپلە جىھادتىن ياخشىدۇر. بىر كىشى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا جىھادقا چىقايمۇ؟ دەپ كەلگەن، پەيغەمبەر ئەلەيھسسالام ئۇنىڭغا ئاتا- ئانىڭىز بارمۇ؟ دېدى، ئۇكىشى بار دېدى. پەيغەمبەر ئەلەيھسسالام ئۇنىڭغا ئاتا- ئانىڭىزنىڭ خىزمىتىنى قىلىش ئارقىلىق جىھاد قىلىڭ، دېدى» (بۇخارى:5972، مۇسلىم:2549).

ئاتا-ئانىلارغا ئاسىيلىق قىلىش

ئاتا-ئانىسىغا ئىتائەتسىزلىك قىلىش ئەڭ چوڭ ئېغىر گۇناھلارنىڭ بىرىدۇر. ھەدىستە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: «گۇناھلارنىڭ ئىچىدە ئەڭ چوڭى: ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈش، ۋە ئاتا-ئانىسىغا ئاسىلىق قىلىش» (بۇخارى:6919، مۇسلىم:87).

بالىلارنىڭ ئاتا-ئانىلارغا قىلىدىغان مەجبۇرىيىتى

ئۇلار بۇيرىغان ئىش ياخشىلىق بولسىلا، كۈچ قۇدرىتىنىڭ يىتىشچە ئۇلارغا بويسۇنۇپ ئۇ ئىشنى قىلىش، ئەگەر ئۇلار گۇناھقا بۇيرۇسا، ئۇنىڭغا بويسۇنۇلمايدۇ، چۈنكى ياراتقۇچىغا ئاسىيلىق قىلىپ مەخلۇققا ئىتائەت بولمايدۇ.

گەرچە ئۇلار ئوغلىغا يولسىزلىق قىلغان تەقدىردىمۇ، ئۇغۇل ئۇلارغا ياخشى مۇئامىلەدە بولۇش كىرەك. ئۇنى ئاللاھقا شىرىك كەلتۈرۈشكە ۋە دوزاختا ئەبەدى قېلىشقا چاقىرغاندىنمۇ چوڭ يولسىزلىق بارمۇ؟ شۇنداق تۇرۇغلۇق ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى: «ئەگەر ئاتا-ئاناڭ سېنى سەن بىلمەيدىغان نەرسىنى ماڭا شېرىك كەلتۈرۈشكە زورلىسا، ئۇلارغا ئىتائەت قىلمىغىن، ئۇلارغا دۇنيادا ياخشى مۇئامىلىدە بولغىن» [لۇقمان سۈرىسى:15]

ئۇلارغا كۆڭۈل بۆلۈپ ياخشى مۇئامىلە قىلىش، ئۇ بولسىمۇ ئۇلارغا بارلىق مۇلازىمەت ۋە ئىتائەتنى ئاق كۆڭۈللۈك، ۋە ئەدەپ- ئەخلاق بىلەن بىللە ئەڭ گۇزەل سۈرەتتە قىلىش. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى: «رەببىڭ پەقەت ئۆزىگىلا ئىبادەت قىلىشىڭلارنى ۋە ئاتا - ئاناڭلارنىڭ خىزمىتنى ۋايىغا يەتكۈزۈپ قىلىشىڭلارنى پەرز قىلدى» [ئىسرا سۈرىسى:23]

ئۇلارغا ئەڭ تۆۋەن ئەزىيەت بىلەنمۇ ئۇلارنى رەنجىتمەسلىك، ھەتتا "ئۇف" دېگەن سۆزنىمۇ قىلماسلىق، بولۇپمۇ ئۇلار ياشىنىپ قالغاندا، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى: «ئۇلارنىڭ بىرى يا ئىككىلىسى سېنىڭ يېنىڭدا بولۇپ ياشىنىپ قالغان بولسا، ئۇلارغا «ئوف!» دېمىگىن (يەنى شۇنچىلىك گەپنىمۇ قىلمىغىن)، ئۇلارغا قوپاللىق قىلمىغىن، ئۇلارغا ھۆرمەت بىلەن يۇمشاق سۆز قىلغىن» [ئىسرا سۈرىسى:23]

ئۇلارنىڭ ئالدىدا مىھرىبانلىق بىلەن كەمتەر تۇرۇش، ئاللاھ تائالا ئېتقاندەك: «ئۇلارغا چوڭقۇر مېھرىبانلىقتىن ناھايىتى كەمتەر، مۇلايىم بولغىن ۋە: «ئى رەببىم! ئۇلار مېنى كىچىكلىكىمدە (مېھرى بىلەن) تەربىيەلىگەندەك، سەن ئۇلارغا رەھمەت قىلغىن» دېگىن» [ئىسرا سۈرىسى:24]

ئۇلارنىڭ پەزىلىتىنى تۇنۇپ داۋاملىق مىننەتدارلىق بىلدۈرۈش، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى: «بىز ئىنساننى ئاتا - ئانىسىغا ياخشىلىق قىلىشقا بۇيرۇدۇق. ئانىسى ئۇنىڭغا قاتمۇقات ئاجىزلاپ يۈرۈپ قورساق كۆتۈردى. ئىككى يىلدا ئۇنى ئەمچەكتىن ئايرىدى. (بىز ئۇنىڭغا دېدۇقكى) ماڭا ۋە ئاتا _ ئاناڭغا شۈكۈر قىلغىن، ئاخىر قايتىدىغان جاي مېنىڭ دەرگاھىمدۇر» [لۇقمان سۈرىسى:14]

ئۇلاربىڭ نەپىقىسىنى سىلىقلىق بىلەن بىرىش، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: «سەن ۋە پۇلىڭ داداڭغا تەۋە، بالىلىرىڭلار كىرىمىڭلارنىڭ ئەڭ ياخشىسى، شۇڭا بالىلىرىڭلارنىڭ كىرىمىدىن يەڭلار» (ئەبۇ داۋۇد:3530).

ئۇلارغا ھاياتىدا ۋە ئۆلگەندىن كېيىن دۇئا قىلىش، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېدى: «ئەگەر بىر ئىنسان ئۆلۈپ كەتسە، ئۇنىڭ بارلىق ئەمەللىرى توختايدۇ، پەقەت تۇۋەندىكى ئۈچ خىل ئەمەلنىڭ ساۋابى ئۈزۈلۈپ قالماي نامۇئەمالىغا يۋزىلىپ تۇرىدۇ. بىرىنچى، ساۋابى ئۈزۈلمەيدىغان سەدىقە. (مەسجىد، مەدرىسە سالغانغا ئوخشاش). ئىككىنچى، ئەلگە پايدىلىق ئىلىم، (يەنى باشقىلارغا ئۆگىتىلگەن ئىلىم، ۋە يېلىغان ئەسەرلەر. ئۈچىنچى، ئاتا - ئانىنىڭ ئارقىسىدىن دۇئا قىلىپ تۇرىدىغان سالىھ پەرزەنت» (مۇسلىم:1631)

ئاتا-ئانىلار ئۆلگەندىن كېيىن ئۇلارنىڭ دوستلىرىنى ھۆرمەتلەش. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: «ياخشىلىقنىڭ ئەڭ ئەۋزىلى، دادىسىنىڭ ئەل ئاغىنىلىرىگە ياخشىلىق قىلىش» (مۇسلىم:2552).

ئاتا-ئانىلارنى داۋالاشتا ۋاجىپ بولغان قائىدە-يوسۇن

ئۇلارنىڭ گېپىنى ئاڭلاش، ئۇلارنىڭ پاراڭلىرىنى ئاڭلاش ياخشى، يان تېلېفون ۋە شۇنىڭغا ئوخشاش ئىشلار بىلەن چېچىلىپ كەتمەسلىك ياخشى.

ئۇلار ياخشى كۆرۈشنى تەلەپ قىلىشتىن بۇرۇن تەشەببۇسكارلىق بىلەن ئىشلەڭ ، ئۇلارنى ئاۋارە قىلىدىغان بارلىق نەرسىلەرنى ئۇلارغا كېلىشتىن بۇرۇن ئۆتكۈزۈڭ.

ئۇلارنىڭ تېلېفونىغا جاۋاب قايتۇرۇش سۈرئىتى، ھەمدە جاۋابتىن رازى بولۇش ۋە كېچىكىپ قالماسلىق.

ئاتا-ئانىلارنىڭ بىرى ئاسىيلىق قىلغان ئەھۋال ئاستىدا يۇمشاق ۋە دانا مەسلىھەت بېرىش.

ئاتا-ئانىلارنىڭ رەھىمسىزلىكى ۋە ناھەقچىلىكىگە - ئەگەر يۈز بەرگەن بولسا - سەۋرچانلىق، ئاق كۆڭۈل ۋە شەرەپ بىلەن جاۋاب قايتۇرۇش.

قارشى تۇرماسلىق ۋە ئاسىيلىق قىلىش.

ئۇلارنىڭ چىرايىدا تېخىمۇ كۈلۈمسىرەش.

ئۇلار بىلەن مەسلىھەتلىشىش، شەخسنىڭ ئىشلىرىغا قاتنىشىش ۋە ئۇلارنىڭ پىكىرىگە ھۆرمەت قىلىش.

ئەگەر ئۇلار ياقتۇرسا، كۈندىلىك تۇرمۇش ئىشلىرىدىمۇ دىئالوگ ۋە پاراڭلىشىش ۋە ئۇلارغا ئېچىۋېتىشكە كاپالەتلىك قىلىش.

١٠

ساياھەت سەۋەبىدىن ئايرىلغان ئەھۋال ئاستىدا، بالا چوقۇم ئۇلار بىلەن دائىم ئالاقىلىشىشى ۋە ئۇلارنى تەكشۈرۈشى كېرەك.

دەرسنى مۇۋەپپەقىيەتلىك تاماملىدىڭىز

سىناقنى باشلاڭ

تىلنى ئۆزگەرتىڭ

ئۆگىنىشنى داۋاملاشتۇرۇڭ

Recently viewed

Recent Members

دەرسلەر