نۆۋەتتىكى بۆلەك :مالىيە سودىسى
دەرس ئۆسۈم
ئاللاھ تائالانىڭ ھىكمىتى ئۈسۈمنىڭ ئىسلام شەرىئىتىدە چەكلەنگەن چوڭ گۇناھلارنىڭ بىرى بولۇشىنى تەقەززا قىلدى، ئۇنىڭدا جەمئىيەتكە ۋە ئۇنىڭ ئەزالىرىغا زور بۇزغۇنچىلىق ۋە بالايىئاپەت بولغانلىقى ئۈچۈن، ۋە ئۇ بىزدىن ئىلگىرىكى ئۈممەتلەرگىمۇ چەكلەنگەن، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى: «يەھۇدىلارنىڭ قىلغان يولسىزلىقى، ۋە كۆپ كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ يۇلىدىن توسقانلىقى، چەكلەنگەن تۇرۇغلۇق جازانىنى ئالغانلىقى..» [نىسا سۈرىسى:160-161]
ئۆسۈمنىڭ خەتەرلىكىنى ئايدۇڭلاشتۇرىدىغان ئامىلنىڭ بىرى، ئۇنىڭ ھەققىدە ئېغىر تەھدىدنىڭ كىلىشى، ئاللاھ تائالا مۇنداق دېدى: «ئى مۆمىنلەر! ئەگەر ھەقىقى ئىمان ئېيتقان بولساڭلار، ئاللاھتىن قورقۇڭلار ۋە (جازانىنىڭ كىشىلەر ئۈستىدە) قالغانلىرىنى ئالماڭلار، ئەگەر ئۇنداق قىلمىساڭلار، سىلەرگە ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى تېرىپىدىن جەڭ ئېلان قىلىنغانلىقىنى بىلىپ قۇيۇڭلار» [بەقەرە سۈرىسى:278-279]. شۇنىڭ بىلەن ئاللاھ تائالا ئۆسۈمنى ھارام قىلىپ جازانىخۇرغا ئۇرۇش بىلەن تەھدىد سالغان.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭ ھاراملىقىنى ۋە ئۇنىڭغا قىلىنغان ئېغىر تەھدىدنى تەكىتلىدى. جابىر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ مۇنداق دېدى: «پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام جازانە ئالغۇچىغا، ۋە جازانى بەرگۈچىگە، ۋە ئۇنى خاتىرلىگۈچىگە، ۋە ئىككى تەرەپكە گۇۋاھچى بولغۇچىغا لەنەت قىلدى، ۋە ئۇلار (گۇناھتا) ئۇخشاش دېدى» (مۇسلىم رىۋايتى:1598)
جازانىنىڭ ئۇقۇمى:
جازانەنىڭ ئۇقۇمى
جازانىنىڭ تۈرلىرى
نەرسىنىڭ بەدىلىنى ئارتۇق ئېلىش جازانىسى.
نىسى جازانە قىلىش.
جازىنىنىڭ ھۆكمى
جازانىنى چەكلەشنىڭ ھېكمىتى
2- بەدەلسىز كىرىم قىلىشنى چەكلەش: ئىسلام پۇل-مۇئامىلە سودىسىنى ھەر ئىككى تەرەپنىڭ مەنپەئەتىگە يەتكۈزىدىغان ئۇسۇلدا كونترول قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ ھەر بىرى بىر نەرسە بىلەن تەمىنلەيدۇ ۋە ئۇنىڭ بەدىلىگە ئالىدۇ، بۇ جازانىخورلۇق بىلەن ئەمەلگە ئاشمايدۇ.
3- جازانە خورلۇق خەلق ئارىسىدىكى ياخشىلىقنى ئۈزۈپ تاشلايدۇ: بۇ ئىسلامنىڭ ئۇلارنىڭ ئارىسىدا خەيرى ئېھسان تارىتىش مەقسىتىگە زىتدۇر.
4- پۇرسەت پەرەسلىككە قارشى تۇرۇش: قەرز بەرگۈچى ئادەتتە قەرز ئالغۇچىنىڭ ئېھتىياجىدىن پايدىلىنىپ ئۇنىڭغا جازانە قۇيدو.
5- زۇلۇمنىڭ ئالدىنى ئېلىش: جازانە ئىككى تەرەپنىڭ بىرسىگە بولغانلىقى ئۈچۈن ئاللاھ تالا ئۇنىڭ بارلىق تۈرىنى چەكلىدى.
جازانىنىڭ زىيانلىرى
1- ئەخلاقى ۋە رۇھانى زىيانلار
جازانە جەمئىيەتنى بەربات قىلىدىغان ئامىل بولۇپ، ئۇلارنى پارچىلاپ چېچىۋىتىدۇ. كۈچلۈكلەر ئاجىزلارنى يەپ، ھېچكىم مەنپەئەتنى كۆزلىمەي باشقىلارغا ياردەم قىلمايدىغان بۇلۇپ كىتىدۇ.
