نۆۋەتتىكى بۆلەك :ناماز
دەرس نامازنىڭ سۈپىتى
1- نىيەت
ئۇ نامازغا ئورنىدىن تۇرۇپ قولىنى مۈرىسىگە ياكى قۇلىقنىڭ ئۈستىگە قەدەر كۆتۈرۈپ، بارمىقىنى سوزۇپ، قولنىڭ ئالقىنىنى قىبلىگە قاراتقان ھالدا (ئاللاھۇ ئەكبەر) دەيدۇ."مەنىسى: ئاللاھ ھەممىدىن بۇيۇك دىمەكتۇر.
تەكبىرنىڭ مەنىسى
3-تەكبىردىن كېيىن ئوڭ قولىنى سول قۇلۇنىڭ ئۈستىگە قۇيۇپ كۆكرەك قىسمىغا قويىدۇ، ھەمدە قىيامدا تۇرغاندا دائىم شۇنداق قىلىدۇ.
7-فاتىھە سۈرىسىنى ئوقۇيدۇ، فاتىھە بولسا ئاللاھنىڭ كىتابىدىكى ئەڭ ئۇلۇغ سۈرە دۇر.
مۇسۇلماننىڭ ئۇنى ئۆگىنىشى ۋاجىپتۇر. چۈنكى ئۇنى ئوقۇش ئىمام ئۈنلۈك ئوقۇمايدىغان نامازدا يالغۇز ياكى جامائەت بىلەن ناماز ئوقۇغان كىشى ئۈچۈن ئاساستۇر.
فاتىھە سۈرىسى
10-ئاندىن رۇكۇ ئۈچۈن قولىنى مۈرىسىگە ياكى ئۇنىڭدىنمۇ يۇقىرى كۆتۈرۈپ، ئالقىنىنى قىبلە تەرەپكە توغرىلاپ بىرىنچى تەكبىردە قىلغانغا ئوخشاش قىلىپ تەكبىر ئېتىدۇ. (بۇنى رەفئۇل يەدەين يەنى نامازدا قۇل كۈتۈرۈش دىيىلىدۇ، ھەنەپى مەزھەپتە بۇنى قىلماسلىق ئەۋزەل دەپ قارىلىدۇ)
11-دۈمبىسىنى قىبلە تەرەپكە ئەگكەن ھالدا رۇكۇ قىلىدۇ. دۈمبىسى بىلەن بېشىنى تەكشە قىلىدۇ، قوللىرىنى تىزىغا قويۇپ، بارماقلار ئارىسىنى يېيىپ تۇتۇپ (سۇبھانە رەببىيەل ئەزېم) دەيدۇ، مەنىسى: (ئۇلۇغ رەببىمگە شان-شەرەپ بولسۇن)، ئۇنى بىر قېتىم دىمەك پەرز، ئۈچ قېتىم تەكرارلاش مۇستەھەبدۇر، رۇكۇ ھالىتى بولسا ئاللاھنى ئۇلۇغلاش ۋە مەدھىيىلەش جايېدۇر.
(سۇبھانە رەببىيەل ئەزىم) نىڭ مەنىسى: ئۇلۇغ ئاللاھنى كەمتۈكلىكتىن پاكلاپ ئولۇغلايمەن، ئۇ سۈزۈمنى مەن ئۇلۇغ ئاللاھقا بوي سۇنۇپ ئىگىلگەن ھالەتتە دەيمەن، دىمەكتۇر.
12-ھەمدە ئۇ قوللىرنى ئىككى مۈرىسى بىلەن تەڭ كۆتۈرۈپ، ئىلگىركىدەك قۇلىنىڭ ئالقىنىنى قىبلىگە قارىتىپ، مەيلى ئۇ ئىمام بولسۇن ياكى يالغۇز بولسۇن، (سەمىئەللاھۇ لىمەن ھەمىدەھ) دەيدۇ. مەنىسى: ئاللاھ ئونىڭغا ھەمدۇسانا ئېتقۇچىنى ئاڭلۇغۇچىدۇر، دىمەكتۇر. ئاندىن ھەممەيلەن (رەببەنا ۋە لەكەل ھەمد) دەيدۇ. مەنىسى: رەببىمىز ساڭا كۆپلەپ ھەمدۇسانا ئېتېمىز. دىمەكتۇر.
ئونىڭدىن كىيىن بۇ دۇئانى قۇشاش مۇستەھەب بۇلىدۇ. (..ھەمدەن كسېرا تەييىبەن مۇبارەكەن فېھى، مىلئەسسماۋاتى ۋە مىلئەلئەرزى ۋەمىلئە ماشىئتە مىن شەيئىن بەئدۇ) يەنى: «رەببىمىز ساڭا بىز ئەڭ ئىسىل مەدھىيەلەرنى ئاسمان زىمىن توشقىچە ۋە ئونىڭدىن كىېىن ئۆزەڭ خالىغان نەرسىلەر تولغىچە ئېتېمىز»
13-ئونىڭدىن كىېىن تەكبىر ئېتقان ھالەتتە يەتتە ئەزاسىنى يەرگە قۇيۇپ سەجدىگە بارىدۇ. يەتتە ئەزالار: پىشانە بىلەن بۇرۇن، ئىككى قول، ئىككى تىز، ئىككى پوتتىن ئىبارەتتۇر. سەجدە قىلغاندا ئىككى قولنى بىقىندىن، قورساقنى ئىككى يۇتىدىن، ۋە يۇتىنى پۇتىدىن ئايرىپ، ۋە ئىككى بىلىكىنى زىمىندىن كۆتۈرۈش مۇستەھەپ بۇلىدۇ.
سەجدە قىلىش ئاللاھقا دۇئا قىلىدىغان ئەڭ ئۇلۇغ جايلارنىڭ بىرى بۇلۇپ، شۇڭا مۇسۇلمان فەرز بۇلغان زكرى (سۇبھان رەببىيەل ئەزىم) نى دىگەندىن كىېىن، بۇ دۇنيانىڭ ۋە ئاخىرەتنىڭ ياخشىلىقىدىن نېمىنى ئىرادە قىلسا ئونى تەلەپ قىلىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇنداق دىگەن «بەندىنىڭ رەببىگە ئەڭ يېقىن بولىدىغان ۋاقتى سەجدە قىلغاندا، شۇڭا دۇئانى كۆپ قىلىڭلار» (مۇسلىم رىۋايتى:482).
15-ئاندىن (ئاللاھۇئەكبەر) دەپ ئىككى سەجدىنىڭ ئوتتۇرىدا ئولتۇرىدۇ، ۋە قولىنى يوتىسنىڭ ئۈستىدە تىزىغا يېقىن قۇيۇپ ئوڭ پۇتىنى تىكلەپ سول پۇتىدا ئولتۇرۇش مۇستەھەپدۇر.
نامازدا ئولتۇرۇشنىڭ سۇپىتى.
16- ئىككى سەجدە ئوتتۇرىسىدا ئولتۇرغاندا (رەببىم مېنى مەغپىرەت قىلغىن) دەيدۇ ئۇنى ئۈچ قېتىم تەكرارلاش مۇستەھەپتۇر.
17- ئاندىن تۇنجى قېتىم سەجدە قىلغانغا ئوخشاش ئىككىنچى قېتىم سەجدە قىلىدۇ.
18- ئاندىن ئۇ ئىككىنچى سەجدىدىن قىيامغا (ئاللاھۇئەكبەر) دىگەن ھالدا ئورنىدىن تۇرۇدۇ.
19- ئىككىنچى رەكئەتنى بىرىنچىگە ئوخشاشلا ئوقىدۇ.
20-ئىككىنچى رەكئەتتىكى ئىككىنچى سەجدىدىن كېيىن، ئىككى سەجدىنىڭ ئوتتۇرسىدا ئولتۇرغاندەك تەشەھھۇد ئۈچۈن ئولتۇرىدۇ، ۋە ئوڭ كۆرسەتكۈچ بارمىقى بىلەن قىبلە تەرەپكە ئىشارەت قىلىپ تەشەھھۇد دۇئاسىنى ئۇقۇيدۇ، (ئەتتەھەيياتۇ لىللاھى، ۋە سسەلەۋاتۇ ۋە تتەييىبات، ئەسسالامۇ ئەلەيكە ئەييۇھەننەبىييۇ ۋە رەھمەتۇلاھى ۋەبەرە كاتۇھۇ، ئەسسالامۇ ئەلەينا ۋە ئالا ئىبادىللاھى سسالھىن، ئەشھەدۇ ئەللائىلاھە ئىللاھۇ، ۋە ئەشھدۇ ئەننە مۇھەممەدەن ئەبدۇھۇ ۋە رەسۇلۇھ) مەنىسى: «بارلىق زىكر تەسبىھ مەدھىيەلەر، بەش ۋاخ ناماز ۋە دۇئالار، باشقا جىسمانى ئىبادەتلەر ۋە خەير ئىھسانلار ئاللاھقا خاستۇر. ئاللاھنىڭ سالامى رەھمىتى ۋە بەرىكىتى سىلىگە بۇلسۇن ئى ئۇلۇغ پەيغەمبەر! بىزگە ۋەبىز بىلەن نامازغا ھازىر بۇلغان ئاللاھنىڭ سالىھ بەندىلىرىگە ئاللاھنىڭ ئامانلىقى بولغاي. ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوقلىقىغا، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە بەرھەق پەيغەمبىرى ئىكەنلىكىگە چىن قەلبىمدىن گۇۋاھلىق بىرىمەن» دىگەن بۇلىدۇ.
22- ئاندىن ئاخىرقى رەكئەتتە ئىككىنچى سەجدىدىن كېيىن ئاخىرقى تەشەھھۇد ئۈچۈن ئولتۇرىدۇ، ئۇنىڭ سۈپىتى ئوڭ پۇتىنى تىكلەپ سول پۇتىنى ئۇنىڭ ئاستىدىن چىقىرىپ ساغىرسىدا ئولتۇرۇپ بىرىنچى تەشەھھۇتتا ئۇقۇغاننى ئۇقۇيدۇ. ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ۋە ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامغا دۇرۇت ئۇقۇيدۇ. (ئاللاھۇممە سەللى ئالا مۇھەممەدىن ۋە ئالا ئالى مۇھەممەد، كاما سەللەيتە ئال ئالىا ئىبراھىم، ئىننەكە ھەمىدۇن مەجىد. ۋە بارىك ئالا مۇھەممەد ۋە ئالا ئالى مۇھەممەد، كاما بارەكتە ئالا ئالى ئىبراھىم ئىننەكە ھەمىدۇن مەجىد) مەنىسى: «ئى ئاللاھ! ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ۋە ئونىڭ ئائىلىسىگە رەھمەت ئاتا قىلغاندەك مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ۋەئونىڭ ئائىلىسىگە رەھمەت ئاتا قىلغىن. سەن ھەقىقەتەن مەدھىيەگە لايىق ئۇلۇغ زاتسەن. ئى ئاللاھ! ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ۋە ئونىڭ ئائىلىسىنىڭ شەنىنى كۆتۈرگىنىڭدەك مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋەئونىڭ ئائىلىسىنىڭ شەنىنى يۇقىرى قىلغىن. سەن ھەقىقەتەن مەدھىيەگە لايىق ئۇلۇغ زاتسەن»
23-ئاندىن ئوڭ تەرەپكە بۇرۇلۇپ، (ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ۋە رەھمەتۇللاھ) دەيدۇ، ئاندىن سول تەرەپكە سالام بىرىپ ئۇنىڭغا ئوخشاشنى دەيدۇ. سالام بىرىش بىلەن مۇسۇلمان ئۈزىنىڭ نامىزىنى تۈگەتكەن بۇلىدۇ، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئېتقاندەك «ئونىڭ باشلىنىشى تەكبىر بىلەن تۈگەنجىسى سالام بىلەن» (ئەبۇ داۋۇد: رىۋايتى61، تىرمىزى: رىۋايتى:3) يەنى: نامازغا تەكبىر بىلەن كىرىپ ئۇنىڭدىن سالام بىلەن چىقىدۇ.
24- پەرىز نامازدىن سالام بەرگەندىن كىېىن تۇۋەندىكىلەرنى دىش مۇستەھەپ بۇلىدۇ.
ئۇ نامازدىكى ۋاجىپ دۇئالارنى ئەستە ساقلاشقا تىرىشىشى كېرەك، چۈنكى ئۇلار پەقەت ئەرەب تىلىنىڭ غەيرىدە دۇرۇس بۇلمايدۇ. ئولار: فاتىھە ۋە تەكبىرلەر، سۇبھان رەببيەلئەزىم، سەمىئەللاھۇ لىمەن ھەمىدە، رەببەنا لەكەلھەمد، ۋە سۇبھانە رەببيەلئەئلا، رەببىغفىرلى، ئەتتەھەيياتۇ، ئاللاھۇممە سەللى ئالا، ئاللاھۇممە بارىك ئالا، ئەسسالامۇئەلەيكۇم ۋە رەھمەتۇللاھ.
تېخى ياد قىلالمىغان ئادەم ياد قىلغۇچە بىلگەن تەسبىھ ۋە ھەمد تەكبىرلەرنى نامازنىڭ ئىچىدە قايتىلايدۇ، ياكى بىلگەن ئايەتنى قايتىلايدۇ. ئاللاھ ئېيتقاندەك: «كۈچۈڭلارنىڭ يىېتىشچە ئاللاھتىن قورقۇڭلار» [سۈرە تەغابۇن؛16]
بۇ ھالەتتە ئۇ كىشى كۇچىنىڭ يىتىشچە نامازنى جامائەت بىلەن ئوقۇشقا ئىنتايىن ھېرىسمەن بولۇشى كېرەك، چۈنكى ئىمام جامائەتنىڭ مەلۇم دەرىجىدە يېتەرسىزلىكلەرنى ئۈستىگە ئالىدۇ.