القسم الحالي: OKUSIIBA
الدرس IDDI AL-FITIRI EYEKYISIIBO NE IDDI AL-ADHA EYEBISOLO
Iddi Al-Fitiri
Lwe lunaku lwa Shawwal olusooka mu mwezi ogw’ekkumi mu kalenda y’Obusiraamu, era gujja oluvannyuma lw’olunaku olusembayo mu mwezi gwa Ramadhan, era y’ensonga lwaki yayitibwa Iddi al-Fitr, kubanga abantu basinza Allah nga basiibulukuka ku lunaku luno, nga bwe basinza Allah nga basiiba omwezi gwa Ramadhan. Bakuza Iddi nga beebaza omukisa n’ekisa kya Allah ekijjuvu mu kubanguyiza okumaliriza okusiiba omwezi gwa Ramadhan ogw’omukisa. Yagamba Allah Omugulumivu: (Kale nno mujjuze ennaku (ze mwalya mu Ramadhan) era mutendereze Allah olw'okubaluŋŋamya, olwo mubeere abeebaza.) Al Baqara:185)
Kyiki ekikolebwa ku lunaku lya Iddi ?
Allah yakyifula kyabwatteka eri omuntu yenna alina emmere esukkiridde ku gyeyeetaaga mu misana n’ekiro ekya Iddi okuwa ekigero kya Saa'a mu mmere y’omu kitundu kye mu muceere, eŋŋaano, oba etende eri abasiraamu abaavu n’abeetaavu, olwo ne watabaawo muntu yenna asigala mu bwetaavu ku lunaku lwa Iddi.
Okuva enjuba okugwa ku lunaku olusembayo mu mwezi gwa Ramadhan okutuusa ku swala ya Iddi. Kikkirizibwa okukikola ng’ebula ekiro kimu oba ebiro bibiri okusaala Iddi.
Saa’a mu mmere enkulu ey’omu kitundu, gamba ng’eŋŋaano, omuceere, entende n’ebirala Saa’a yenkana kkiro, naye okubalirira kwayo okusinziira ku buzito kyangu okupima n’omutindo ogw’omulembe. Kiba nga kyenkana kkiro 3.
Kikakata ku muntu yenna alina emmere esukkiridde ku by’aba yeetaaga ku Iddi emisana n’ekiro okugiwa ku lulwe n’abo bamuvunaanyizibwako, gamba ng’omukyala n’abaana. Kirungi okugiwa ku lw’omwana ali mu lubuto lwa maama, kale ku buli muntu saa’a emu ey’emmere y’omu kitundu, nga zino zibeera kkiro nga 3.
Ekigendererwa mu kulaalikibwa kwa zakat al-fitir
Nabbi okusaasira ebyengera n’emirembe bibeere ku yye yagiraalika ng'etukuza omusiibi okumujjako obugayaavu n'ebyonoono (kumutukuza okumujjako ensobi n'okuseerera kweyagwaamu mu kusiiba kwe, n'okujjuuliriza obukendeevu obwaali mu nneeyisa ye mu kisiibo).
Eno ye iddi ey'okubiri eya basiraamu, ebeerawo ku lunaku olw'ekkumi mu mweezi gwa dhul-hijja (omweezi ogw'ekkumi n'ebbiri ku mbala y'obusiraamu), era ng'ebeerako ebirungi bingi, mu bbyo:
_mrdk0ac.jpg)
1. Lwe'lumu ku nnaku ezisinga obulungi mu mwaaka.
Ennaku ezisinga obulungi mu mwaaka, z'ennaku ekkumi ezisooka mu mweezi gwa dhul-hijja, nga Nabbi okusaasira ebyengera n’emirembe bibeere ku yye bweyagamba nti: "teri nnaku, omulimu omulungi ogukoleddwa mu zzo nga gwaagalwa nyo eri Allah ng'ennaku zino ekkumi", nebamugamba (ba swahaba): owange gwe omubaka wa Allah, wadde okulwaana mu kkubo lya Allah? Nabbi n'abagamba nti: "wadde okulwaana mu kkubo lya Allah, okujjako omusajja agenda yye ne mmaali ye (mu kulwaana mu kkubo lya Allah) n'atakomyaawo ku byombiriri na kimu (n'afiirayo ne mmaali n'etadda)" (eri mu kitabo kya bukhari:969, tirmizi:757)
Emikolo gya hijja egisinga obukulu n'ekitiibwa gikolebwa ku lwo, ng'okweetoloola kaaba, okusala ebisolo mu hijja (hadiyu), wamu n'okukuba ekiwaji ekinene.
Kiki ekikolebwa ku lunaku lwa iddi adhuha?
Ku lunaku lwa iddi adhuha, omuntu atali mu hijja akubirizibwa okukola buli kimu kyeyakola ku iddi al-fitir (eya ramazan), okujjako okuwa zakatul-fitiri, eyo yyo yeeyawulidde iddi al-fitir yokka, ate era iddi adhuha yeeyawulidde n'okuba nti kikubirizibwa ku yyo okusala ebisolo bya dhuhiya nga tusinza nakwo Allah.
Kyeekyo ekisalibwa okuva mu bisolo ng'engamiya, ente, oba embuzi nga kikolebwa kusinza Allah ku lunaku lwa iddi adhuha, okuviira ddala nga tumaze okusaala iddi, okutuusa ku budde bwa magaribi olunaku olw'ekkumi n'essatu mu mweezi gwa dhul-hijja, Allah yagamba nti: "saala ku lwa Allah wo era osale ne ssaddaaka ku lulwe" (essuula [kauthara] 108:2), era okusaala kuvvuunulwa nti kusaala iddi era n'okusala, kusala dhuhiya.
Okusala kulamulwa kutya
Sunna enkakafu ku oyo alina obusobozi, omusiraamu asala ku lw'omwooyo gwe wamu n'abantu b'enju ye.
Era kikubirizibwa eri oyo ayagala okusala dhuhiya, obutasala ku nviiri ze (ez'okumubiri gwonna) yadde enjala ze, wamu n'omubiri gwe; okuviira ddala ku kuboneka kw'omweezi gwa dhul-hijja okutuusa lwaasala ekisolo kye.
Obukwakkulizo obufuga ekisolo ekigenda okusalibwa.
Kirina kuba nga mbuzi (oba endiga), ente oba engamiya, era tekikkirizibwa kusala bitali ebyo mu bisolo ebisigadde oba ebinyonyi, era kimala okusala embuzi oba endiga omuntu okugisala ku lulwe n'abantu b'enju ye, era kikkirizibwa abantu musanvu okweegatta ku kusala ente emu oba engamiya emu.
Eyina okuba ng'ewezezza emyaaka egikkirizibwa.
Emyaaka egikkirizibwa: endiga emyeezi mukaaga, embuzi ya mwaaka, ente myaaka ebiri, ate engamiya emyaaka etaano.
Okuba nti terina bumogo bweeyolefu
Nabbi okusaasira ebyengera n’emirembe bibeere ku yye yagamba: "ensolo za miteeko ena tezikkirizibwa kusalwa nga dhuhiya: enzibe enneeyolefu y'obuzibe, endwadde ennooyolefu y'obulwadde, ennema enneeyolefu y'obulema, n'eyo enkovu enyo etaliimu na busomyo" (eri mu kitabo kya nasaa-i:4370, ne tirmidhi: 1497).
