القسم الحالي: Okufa n'okuwerekera omufu
الدرس Okunaaza omufu n'okumuzinga mu ssanda
Ebikubirizibwa okukola ng'omuntu afudde
Bwekikakasibwa nti omuntu afudde, ng'omwooyo gwe gwawukanye ku mubiri gwe , kikubirizibwa okukola ensonga ezimu
Nabbi okusaasira ebyengera n’emirembe bibeere ku yye bweyayingira ewaali omulambo gwa swahaba ayitibwa Abu Salama ng'amaaso ge geebikudde yagazza n'agamba: "bwemubeera ku bafu bammwe muzze amaaso gaabwe" (ibun maaja 1455).
2. Okugumiikiriza n'okweefuga
N'obutasitula maloboozi mu kukuba emiwoobe n'emiranga, n'okugumya abafiirwa , era nabbi ebyengera n’emirembe bibeere ku yye yalagira omu ku bawala be bweyali afiiriddwa omwaana we okugumiikiriza n'okusuubira empeera okuva eri Allah. (Bukhari:1284, ne muslim:923)
Nga nabbi ebyengera n’emirembe bibeere ku yye bweyakola nga swahaba we abu salama afudde, yagamba nti: "mazima omwooyo bweguba gutwaalibwa amaaso gagugoberera" oluvanyuma n'agamba nti: "Allah nsaba osonyiwe abu salama, era omusitule amadaala mwaabo bewalungamya, era obeere omusigire we mu bantu be baalese, era otusonyiwe ffe naye owange gwe omulezi w'ebitonde, omugaziyirize ne mu ntaana ye omuteeeyo n'ekitangaala" (muslim:920)
Nabbi ebyengera n’emirembe bibeere ku yye yagamba: "mwanguye okuteekateeka omufu, bwaba nga mulongoofu muba mumutwaala mu birungi, ate bwaaba nga ssi mulongoofu, kiba kibi kyemujja ku bibegaabega byammwe" (bukhari:1315, muslim:944)
5. Okuyamba ku bafiirwa
Okubayambako nga tubakolera ku bizito byebandikoze, era nabbi ebyengera n’emirembe bibeere ku yye yalagira okufumbira abantu b'amutabani wa kitaawe omuto jafari mutabani wa abi twaalib bweyali attiddwa Allah yasiima ku yye, nabbi muhammad n'agamba: "mukolere abantu ba jafari emmere mazima bbo bajjiddwa ensonga ebatawanya" (abu dawuda:3132, tirmidhi:998 era yagamba ntuufu, ne ibun maaja:1610).
Kikakata okunaaza omufu nga tannazingibwa mu ngoye yadde okuziikibwa, era anaazibwa omu ku bantu be, oba ab'enganda be, oba omusiraamu omulala, nabbi muhammad ebyengera n'emirembe bibeere ku yye bweyafa yanaazibwa wadde nga yye yali mutukuvu eyatukuzibwa.
Kimala mu kunaaza omufu okubunya omubiri gwe gwonna amazzi, n'agyiibwaako ebikyaafu (nagisi) singa ebaako, naye nga obweereere bwe buba bubikkidwa mu kaseera k'okumunaaza, era kikubirizibwa okussa essira ku nsonga zino wammanga:
1. Okubikka obweereere okuva ku kkundi okutuuka ku maviivi, oluvanyuma kw'okumujjamu engoye ezisigadde.
2. Agenda okunaaza okuteeka gilaavuzi oba akagoye ku kibatu kye, ng'anaaza obweereere bw'omufu.
3. Okutandikira ku kujja obukyaafu ne nnagisi eba eri ku mufu.
4. Oluvanyuma anaaza ebitundu bye ebya wuzu mu nsengeka emanyiddwa.
5. Oluvanyuma anaaza omutwe gwe n'omubiri gwe gwonna, era kikubirizibwa okumunaazisa ssidiri (bikoola biva ku muti ogumu), oba sabbuuni, oluvanyuma amuyiwako amazzi.
6. Kikubirizibwa okumunaaza ng'atandikira ku ludda lwe olwa ddyo, oluvanyuma n'adda ku lwa kkono.
7. Kikubirizibwa okumunaaza emirundi esatu oba okusingawo singa kiba kyeetagisizza.
Nga nabbi ebyengera n’emirembe bibeere ku yye bweyagamba abakyaala abaali banaaza muwala we zainab Allah asiime ku yye: "mumunaaze emirundi esatu oba etaano oba okuisingawo singa muba mulabye nga kyeetagisa" (bukhari: 1253, ne muslim:939).
8. Tusobola okuteeka akagoye oba ppamba oba ebifaananako bweebityo
Mu bwereere bwe obw'emmaaso n'obweemabega, mumatu , mu nyindo ne mu kamwa, muleme butafulumamu kintu kyonna kikyaafu oba omusaayi.
Mu kiseera ky'okumunaaza n'oluvanyuma lwaakyo, era nabbi ebyengera n’emirembe bibeere ku yye yalagira abaali banaaza muwala we zainab okuteeka mu mazzi g'olunaaza okusembayo kaafuur (kyaali kika kya kawoowo). (Hadith eri mu kitabo kya bukhari:1253, ne muslim:939)
Ani anaaza omufu?
Aisha mukyaala wa nabbi yagamba: "singa nnamanya oluberyeberye tewali yandinaazizza nabii okujjaako bakyaala be" (abu dawuda:3141, ibun maaja:1465)
Okuzinga omufu mweebyo ebimubikka ky'ekimu ku bivunanyizibwa by'omufu eri abantu be wamu n'abasiraamu, era nga kyo kyatteeka eky'okumalira (abamu bwebakikola bamalira abalala) nga nabbi ebyengera n’emirembe bibeere ku yye bweyagamba: "mwambale mu byambalo byammwe ebyeeru, kubanga zzo z'engoye zammwe ezisinga obulungi, era muziziikemu abafu bammwe" (abu dawuda:3878).
Era sente z'okuzingamu omufu ziggibwa mu mmaali ye gyaalese singa ebaawo, bwaaba teyalese mmaali olwo ababadde bakakatwaako okumulabirira mu bulamu bwe nga taata, jajja, omutabani n'abazzukulu bebaba balina okugula essanda mw'anaziikibwa, bwekiba nakyo tekisobose olwo kiba kikakata ku basiraamu abalina kukasente.
Eky'etteeka mu kuzinga omufu lwe lugoye olutukula olubikka omubiri gw'omufu omwaami oba omukyaala.
