ഹജ്ജ് തമത്തുഅ്, ഖിറാൻ, ഇഫ്‌റാദ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് ഇനങ്ങളാണ്. ഒരാൾക്ക് ഹജ്ജ് നിർവഹിക്കാൻ ഈ മൂന്നിൽ ഏത് രൂപവും തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്നതാണ്.

നബി(സ) ഹജ്ജ് ചെയ്‌ത രൂപത്തിൽ തന്നെ ഹജ്ജ് നിർവഹിക്കാൻ മുസ്‌ലിം അതിയായി പരിശ്രമിക്കേണ്ടതുണ്ട്. നബി(സ) തന്റെ അനുചരന്മാരോട് അത് കല്പിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. ജാബിർ (റ) വിൽ നിന്നും, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: യൗമു നഹ്‌റി (ദുൽഹിജ്ജ പത്തി) ന്റെ അന്ന് നബി(സ) തന്റെ വാഹനപ്പുറത്തിരുന്ന് ജംറയിൽ എറിയുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറയുന്നുണ്ടായിരുന്നു: "നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ കർമങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുവാൻ , എന്റെ ഈ ഹജ്ജിന് ശേഷം വീണ്ടുമൊരു ഹജ്ജ് ഞാൻ ചെയ്യുമോ എന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല" (മുസ്‌ലിം)

ഹജ്ജിന് ഇഹ്‌റാമിൽ പ്രവേശിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് കൊണ്ട് ഒരാൾ മീഖാത്തിൽ എത്തിയാൽ തന്റെ വസ്‌ത്രം മാറ്റുകയും കുളിച്ച് തലയിലും താടിയിലും സുഗന്ധം പൂശുകയും ചെയ്ത് ഇഹ്റാമിന്റെ വസ്‌ത്രം ധരിക്കുകയും ശേഷം ഫർദ് നമസ്‌കാരത്തിന്റെ സമയമാണെങ്കിൽ ആ ഫർദ് നമസ്‌കാരവും അതിന്റെ സമയമല്ലെങ്കിൽ വുദുവിന്റെ രണ്ട് റക്അത്ത് സുന്നത്ത് നമസ്‌കാരമോ അവൻ നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

-

മക്കാ പ്രവേശനത്തിനായി കുളിക്കൽ ഹാജിമാർക്ക് പുണ്യകരമാണ്. ശേഷം അവൻ മുതമത്തിഅ് ആണെങ്കിൽ ഉംറ നിർവഹിക്കാനായി മസ്ജിദുൽ ഹറാമിൽ പ്രവേശിക്കുക. ഖാരിൻ, മുഫ്‌രിദ് എന്നിവർക്ക് ത്വവാഫുൽ ഖുദൂം നിർവഹിക്കൽ സുന്നത്താണ്.

മസ്ജിദുൽ ഹറമിൽ എത്തിയാൽ പള്ളിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോഴുള്ള പ്രാർത്ഥന ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് വലത് കാൽ മുന്തിച്ച് പള്ളിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുക. കഅ്ബയിലെത്തിയാൽ ത്വവാഫ് തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പായി തൽബിയത്ത് അവസാനിപ്പിക്കുക. ഇള്തിബാഅ് -അവന്റെ മേൽമുണ്ടിന്റെ മധ്യ ഭാഗം വലത് കക്ഷത്തിന് ഉള്ളിലൂടെ ഇട്ട് അതിന്റെ അറ്റങ്ങൾ ഇടത് ചുമലിന് മുകളിൽ ഇടുന്ന രീതി- പുരുഷന്മാർക്ക് സുന്നത്താണ്.

-

അങ്ങനെ റുക്നുൽ യമാനി ( ഹജറിന് തൊട്ട് മുമ്പത്തെ മൂല) എത്തിയാൽ അതിനെ തൊടണം, എന്നാൽ ചുംബിക്കരുത്. അത് പ്രയാസകരമാണെങ്കിൽ അതിന് നേരെ ആംഗ്യം കാണിക്കേണ്ടതില്ല. റുക്നുൽ യമാനിക്കും ഹജറുൽ അസ്‌വദിനും ഇടയിൽ "റബ്ബനാ അതിനാ ഫിദ്ദുൻയാ ഹസനതൻ വഫിൽ ആഖിറത്തി ഹസനതൻ വഖിനാ അദാബന്നാർ" എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം.

അങ്ങനെ ത്വവാഫ് പൂർത്തിയായാൽ മേൽമുണ്ട് സാധാരണ നിലക്ക് ആക്കുകയും സാധ്യമാകുമെങ്കിൽ മഖാമു ഇബ്റാഹീമിന് പിന്നിലോ അല്ലെങ്കിൽ പള്ളിയിലെ സാധ്യമാകുന്ന ഏത് സ്ഥലത്ത് വെച്ചുമോ രണ്ട് റക്അത്ത് നമസ്കരിക്കുക. ആദ്യ റക്അത്തിൽ ഫാതിഹക്ക് ശേഷം സൂറത്ത് കാഫിറൂനും രണ്ടാം റക്അത്തിൽ സൂറത്തുൽ ഇഖ്‌ലാസും പാരായണം ചെയ്യുക.

ശേഷം സഅ് യ് ചെയ്യാനായി സ്വഫയിലേക്ക് പോവുകയും അവിടെ എത്തിയാൽ "إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ" എന്ന് പാരായണം ചെയ്യുകയും ശേഷം അല്ലാഹു ആരംഭിച്ചത് കൊണ്ട് ഞാൻ ആരംഭിക്കുന്നു എന്ന് പറയുകയും ചെയ്യുക.

മുതമത്തിആയി ഹജ്ജ് നിർവഹിക്കുന്നവൻ സഅ് യ് പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം തലമുടി നീക്കുകയോ വെട്ടുകയോ ചെയ്യണം. പുരുഷന്മാർക്ക് തലമുടി നീക്കലാണ് ഉത്തമം. വെട്ടുന്നതും മതിയാകുന്നതാണ്. എന്നാൽ സ്‌ത്രീ ആണെങ്കിൽ അവളുടെ മുടി ഒരുമിച്ച് പിടിക്കുകയും അതിന്റെ അറ്റത്ത് നിന്ന് ഒരു ഇഞ്ച് നീളത്തിൽ വെട്ടുകയും വേണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്‌താൽ അവന്റെ ഉംറ പൂർത്തിയാവുകയും ഇഹ്‌റാമിനാൽ നിഷിദ്ധമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നും വിരാമമാവുകയും ചെയ്‌തു. എന്നാൽ ഖാരിനും മുഫ്‌രിദും മുടി നീക്കുകയോ വെട്ടുകയോ ചെയ്യാതെ ഇഹ്‌റാമിൽ തുടരണം.

യൗമു തർവിയ്യ എന്നാൽ അത് ദുൽഹിജ്ജ എട്ടാം ദിവസമാണ്. ആ ദിവസമാണ് ഹജ്ജിന്റെ കർമങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നത്. മുതമത്തി ആയി ഹജ്ജ് ചെയ്യുന്നവൻ അന്നേ ദിവസം ദുഹാ സമയത്ത് തന്റെ താമസ സ്ഥലത്ത് വെച്ച് ഹജ്ജിന് ഇഹ്‌റാം ചെയ്യണം. കുളിക്കുകയും ശരീരത്തിൽ സുഗന്ധം പൂശുകയും ഇഹ്‌റാം വസ്ത്രം ധരിക്കുകയും നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുക. ശേഷം ഹജ്ജ് മനസ്സിൽ കരുതിക്കൊണ്ട് "ലബ്ബൈക്കല്ലാഹുമ്മ ഹജ്ജൻ" എന്ന് പറയുക. അവരും തങ്ങളുടെ ഇഹ്‌റാമിൽ തുടരുന്ന ഖാരിനും മുഫ്‌രിദും തുടങ്ങി എല്ലാവരും ദുഹ്‌റിന് മുമ്പായി മിനയിലേക്ക് പോവുക. എന്നിട്ട് അവിടെ തങ്ങുകയും ജംഇല്ലാതെ എന്നാൽ നാല് റക്അത്തുള്ള നമസ്‌കാരങ്ങൾ ഖസ്ർ ആക്കി കൊണ്ട് ഓരോ നമസ്‌കാരങ്ങളും അതിന്റെ സമയങ്ങളിൽ നമസ്‌കരിക്കുക. കഴിയുന്നത്ര സമയങ്ങളിൽ തൽബിയത്ത്, ദിക്ർ, ഖുർആൻ പാരായണം എന്നിവ അധികരിപ്പിക്കുകയും അതിൽ വ്യാപൃതനാവുകയും ചെയ്യുക.

അറഫ ദിവസം അഥവാ ദുൽഹിജ്ജ ഒമ്പതിന് സൂര്യൻ ഉദിച്ച ശേഷം ഹാജിമാർ മിനായിൽ നിന്നും ശാന്തമായും സമാധാനത്തോടും അല്ലാഹുവിനെ സ്‌മരിച്ചു കൊണ്ടും തല്ബിയത്ത് ചൊല്ലികൊണ്ടും അറഫയിലേക്ക് പോകണം. സാധ്യമാകുമെങ്കിൽ സൂര്യൻ മധ്യത്തിൽ നിന്നും നീങ്ങുന്നത് വരെ നമിറയിൽ തങ്ങുക, നേരെ അറഫയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് കൊണ്ടും വിരോധമില്ല. സൂര്യൻ മധ്യത്തിൽ നിന്നും നീങ്ങിയാൽ ദുഹ്‌റും അസ്റും ജംഉം ഖസ്‌റുമാക്കി നമസ്‌കരിക്കുക. ശേഷം ദുആഇലും ദിക്റിലും അല്ലാഹുവിനു കീഴൊതുങ്ങന്നതിലുമായി കഴിച്ച് കൂട്ടുക. ഖിബലയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ് നിന്ന് കൈകൾ ഉയർത്തി തനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതെല്ലാം പ്രാർത്ഥിക്കാവുന്നതാണ്.

ഹാജിമാർ മുസ്ദലിഫയിൽ എത്തിയാൽ അവിടെ വെച്ച് ഒരു ബാങ്കും രണ്ട് ഇഖാമത്തുകളുമായി മഗ്‌രിബും ഇശാഉം ജംഉം ഖസ്റുമാക്കി നമസ്‌കരിക്കുക. ശേഷം മുസ്ദലിഫയിൽ രാപ്പാർക്കുക. ഫജ്ർ വെളിവായാൽ സുബ്ഹി നമസ്‌കരിക്കുകയും ഉദയ ശോഭ ശക്തമാകുന്നത് വരെ ദിക്റിലും ഖിബ്‌ലയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ് കൈകൾ ഉയർത്തി പ്രാർത്ഥനയിലും മുഴുകുക.

ദുൽഹിജ്ജ പത്തിന് ഉദയ ശോഭ ശക്തമായി വെളിച്ചം പരന്ന ശേഷം സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നതിന് മുമ്പായി ഹാജിമാർ മിനയിലേക്ക് പോകണം. എറിയാനുള്ള ചെറിയ കല്ലുകൾ യാത്രാമധ്യേ പെറുക്കാവുന്നതാണ്. ഒരു ചെറുപയറിനേക്കാൾ അല്പം വലിപ്പമുള്ള ഏഴ് കല്ലുകൾ ആണ് എടുക്കേണ്ടത്. മിനയിലെത്തിയാൽ മക്കയുടെ ഭാഗത്ത് നിന്നും അവസാനത്തെ ജംറയായ അഖബയിൽ ഏഴ് കല്ലുകൾ എറിയുക.ഓരോ കല്ലുകൾ എറിയുമ്പോഴും തക്ബീർ ചൊല്ലുക. അത് പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ബലി അറുക്കുക. ശേഷം തല മുടി നീക്കുകയോ വെട്ടുകയോ ചെയ്യുക. സ്ത്രീ ആണെങ്കിൽ മുടിയുടെ അറ്റത്ത് നിന്നും ഏകദേശം ഒരു വിരലിന്റെ അറ്റത്തിന്റെ അത്ര വെട്ടുകയാണ് വേണ്ടത്. ഹാജിമാർക്ക് സുഗന്ധം പൂശൽ സുന്നത്താണ്. ശേഷം ഹജ്ജിന്റെ റുക്ൻ ആയ ത്വവാഫുൽ ഇഫാദയും ഹജ്ജിന്റെ സഅ് യും നിർവഹിക്കാനായി മക്കയിലേക്ക് പോവുകയും ചെയ്യുക. ശേഷം മിനയിലേക്ക് തന്നെ തിരിച്ച് വരികയും ദുൽഹിജ്ജ പതിനൊന്നിന്റെ രാത്രി അവിടെ കഴിച്ച് കൂട്ടുകയും ചെയ്യുക.

ദുൽഹിജ്ജ പതിനൊന്നിന്റെയും പന്ത്രണ്ടിന്റെയും രാത്രി ഹാജിമാർ മിനയിൽ കഴിച്ച് കൂട്ടൽ നിർബന്ധമാണ്. വൈകിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർ പതിമൂന്നിന്റെ രാത്രിയും അവിടെ തങ്ങേണ്ടതാണ്.ഇതിന്റെ പകലുകളിൽ സൂര്യൻ മധ്യത്തിൽ നിന്നും നീങ്ങിയാൽ മൂന്ന് ജംറകളിലും എറിയുകയും ചെയ്യുക.

അവൻ മക്കയിൽ നിന്നും നാട്ടിലേക്ക് പോകാൻ ഉദ്ദേശിച്ചാൽ വിടവാങ്ങൽ ത്വവാഫ് ചെയ്യാതെ അവൻ അവിടെ നിന്നും പോകരുത്. അവൻ യാത്ര ഉദ്ദേശിച്ച് കഴിഞ്ഞാൽ വിടവാങ്ങൽ ത്വവാഫ് അവന്റെ കഅബയുമായുള്ള അവസാനത്തെ കരാർ ആക്കിയിരിക്കുന്നു. ഇബ്‌നു അബ്ബാസ് (റ) വിൽ നിന്നും, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: നബി(സ) പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: "തങ്ങളുടെ അവസാനത്തെ കരാർ ആ ഭവനവുമായി ആക്കിയിട്ടല്ലാതെ നിങ്ങളാരും തന്നെ പിരിഞ്ഞ് പോകരുത്"(മുസ്‌ലിം 1327).