القسم الحالي: Okufa n'okuwerekera omufu
الدرس Okukubagiza n'okukungubagira omufu
Okukubagiza
Kikubirizibwa okukubagiza abafiirwa, n'okugumya ab'enganda z'omufu, n'okubazzaamu amanyi ku ki ekibatuuseeko nga tukozesa ebigambo ebirungi, ng'okusabira omufu, okugumya n'okugumiikirizisa abantu b'omufu n'abenganda ze, era n'okubajjukiza okusuubira empeera okuva eri Allah, Nabbi muhammad ebyengera n’emirembe bibeere ku yye yagamba ng'agumya muwala we zainab bweyali afiiriddwa omwaana we: "mazima Allah kyaatutte kikye, era ne kyaaba agabye kikye, era buli kimu kirina ekiseera ekigere mu maaso ge, gumiikiriza, era osuubire Allah okukuwa empeera (olw'ekizibu kyoofunye)" (bukhari:1284, muslim:923)
Kisoboka okukubagiza abantu b'omufu nga tannaba kuziikibwa n'oluvanyuma lw'okumuziika, wonna wekiba kikoleddwa, mu muzikiti,oba ku kijja (ewaziikibwa), oba mu nju, oba ku mulimu, oba ewalala wonna.
Tekisaanidde kuwanika nyo mikolo gya kufiirwa ng'okuteekawo weema, oba okukolawo omukolo abantu nebayitibwa ku ggwo, ebyo byonna ssi bya mu nkola ya Nabbi muhammad ebyengera n’emirembe bibeere ku yye wadde ba swahaba be, era si kintu kisaanidde kusanyukirwaako okutuusa ku ssa ly'okukikolera omukolo omunene.
Okunakuwala wamu n'okukungubagira omufu
Okukaaba kiba kisa eky'obutonde na kulaga mbeera muntu bwaawulira olw'okufiirwa n'ennaku gyaalimu, era ne Nabbi ebyengera n’emirembe bibeere ku yye yakulukusa amaziga ng'afiiriddwa mutabani we ibrahiim (bukhari:1303, ne muslim:2315)
Obusiraamu bwateekawo ekkomo ku kunakuwalira omufu:
Idda (ekiseera omukyaala ky'alinda nga tannafumbirwa musajja mulala) y'omukyaala afiiriddwaako bba
Giba emyeezi ena n'ennaku kkumi, oba asita amala okuzaala bwaaba nga ali lubuto
Kii ekikakata ku mukyaala ali mu idda y'okufiirwa bbaawe?
Okulambula entaana: kulimu emiteeko esatu:
Okulambula okukubirizibwa
Kwe'kulambula entaana olw'okwejjukanya ku kufa n'obulamu bw'enkomerero, nga Nabbi ebyengera n’emirembe bibeere ku yye bweyagamba: "nali mbaganye okulambula entaana, naye muzirambule" mu njogera endala: "mazima kwo (okuzirambula) zibajjukiza enkomerero" (muslim:977, ne tirmidhi:1054). Era kuno kulambula ntaana ezitali wala, naye tekikkirizibwa kutambula lugendo na kusiba ngugu lwa kulambula ntaana, kuba eky'okusiba engugu mu busiraamu ku lw'ekikolwa eky'okusinza (ng'okulambula entaana) tekikkirizibwa okujjako nga zisibibwa kugenda kusinziza mu mizikiti esatu egyenjawulo (makka, madiina, ne palestine).
2. Okulambula entaana okukkirizibwa (okutaliiko mpeera)
Kwe'kulambula olw'ekigendererwa ekikkirizibwa naye nga ssi lwa kwejjukanya ku nkomerero (nga ekigendererwa tekiriimu kusinza Allah) ng'era temuli byaaziyizibwa, ng'okulambula entana ya muganda wo oba mukwaano gwo, ng'ekigendererwa ssi kya kwejjukanya ku nkomerero naye nfa kugendayo bugenzi.
Okulambula entaana okwaziyizibwa
Kwe'kulambula okubaamu ekinti kyonna ekyaaziyizibwa; ng'okutuula n'okutambulira ku ntaana, okweekuba empi, okuwowoola wamu n'okukuba emiranga, oba ng'okulambula okwo kulimu ebizuule mu ddiini; ng'okusaba ng'oyita mu bafu, oba okunonya emikisa ng'oyita mu kusimuula ku ntaana n'ebifaananako bityo, oba nga kulimu okugatta ku Allah; ng'okusaba abafu okumala ebyetaago byo, n'okubakowoola okukuyamba.
Okulambula entaana kusanye kubeeremu ebigendrerwa ebyenjawulo:
Mu kulambula entaana kisaanidde okweegendereza okulaba ng'entaana tezitulwaako yadde okutambulirwaako mu mbeera y'okuziwa ekitiibwa n'omufu, ky'ova olaba Nabbi ebyengera n’emirembe bibeere ku yye yatunyonyola ekibonerezo kyeekyo n'agamba: "omu ku mmwe okutuula ku lyanda neryookya engoye ze nerituuka ku mubiri kirungi gyaali okusinga okutuula ku ntaana" (muslim:971).
Edduwa y'okukyaalira entaana
Ezimu ku dduwa (ssaala) ezaava ku Nabbi ezisabibwa mu kulambula entaana: "Assalam alaikum daara kawumi mu'uminiina, wa-inna in shaa-a llaahu bikum laahikuuna" (muslim:249) oba "Assalam ala ah-li ddiyaari minal-mu'miniina wal-muslimiina, wa yar-hamu llahu al-mustak-dimiina minna wal-musta-akhiriina, wa-inna in shaa-a llahu bikum laahikuuna" (muslim:974). "Assalam alaikum ah-la ddiyaari minal-mu'miniina wal-muslimiina, wa-inna in shaa-a llahu bikum laahikuuna, as-alu llaha lana walakum al-aafiya" (muslim:975)