Okunnyunyula Sunnah

Sunnah za Nabbi ze: ebyo ebyassibwa ku Nnabbi, ebengera n’emirembe bibeere ku ye, mu bigambo oba ebikolwa oba okusiima kwe oba ebitendo by’omubiri oba e by’empisa.

Ekifo kya sunnah za Nabbi

Sunnah za Nabbi zilina ekifo ekyamanyi mu busiraamu, n'ebimu mu kifo kya zo bwe bino:

1. Ye nsibuko ey'okubiri ey’amateeka g'obusiraamu.

Sunnah y’ensibuko y’eddiini eyo okubiri oluvannyuma lwa Qur’an Entukuvu. hadith nga eva ku Al-Miqdam bin Ma’dikarib Al-Kindi, yagamba: Omubaka wa Allah, yagamba nti: “Naweebwa Ekitabo n’ekintu ekifaananako nakyo. Naweebwa Qur’an n’ekintu ekifaananako nakyo. Omusajja mu bbanga ttono ajja kugalamira ku kasolya ke, ng’ajjudde, n’agamba nti: ‘Kyonna ky’osanga mu kyo ekyo kiri kikkirizibwa, olwo kitwale nga kikkirizibwa, era kyonna ky’osangamu ekiziyiziddwa, olwo kitwale nga kiziyiziddwa.’” Musnad Ahmad (17174).

2. Mazima bubaka okuva ewa Allah Omugulumivu

Sunnah za Nabbi bubaka obuva ewa Allah Omugulumivu eri Omubaka we ebengera n'emirembe bibeere ku ye, yagamba Allah Omugulumivu: (Era tayogera nga asinziira ku kwagala kwe, Tebiri byo (byayogera) okugyako okuba nti bubaka obuwereezebwa (gyali nga buva ewa Allah, Yabimuyigiriza owamaanyi amayitirivu (Malayika Jiburilu.) (Najim;3-5)

3. Mazima zo zinnyonnyola Quran

Sunnah za Nabbi zirimu okunnyonnyola Quran. Allah Omugulumivu agamba nti: (Tubatuma nga tubawa) obujulizi obweyolefu n'ebitabo, era twassa ku ggwe ekyokujjukiza osobole okunnyonnyola abantu ekyo ekyassibwa gye bali olwo babe nga beefumiitiriza.) (Nahli:44)

Aya za Qur’an Entukuvu zajja mu nsonga nnyingi nga murimu amateeka ag'awamu, era Omubaka wa Allah ebengera n'emirembe bibeere ku ye, yazinnyonnyola mu bujjuvu mu bigambo oba mubikorwa nga byekyayogerwako mu Quran Entukuvu. Okugeza nga mu kigambo kya Allah Omugulumivu: (Muyimirizeewo e sswala era mutoole zzaka mugondere n'omubaka mube nga musaasirwa.) [An-Nur: 56]. Ekiragiro ky’okuyimirizaawo eswala n’okutoola zaka kyali mu ngeri ey’awamu, era kwajja okunnyonnyola ebyo mu Sunnah, era byannyonnyola ebiseera by’esswala ettaano eza buli lunaku, engeri gy'ezisalibwamu, n’emateeka gazo amalala gonna. Era nekonnyonnyalwa okutoola zaka mu bujjuvu.

Allah yeyama okukuuma Sunnah ng’ayita mu banyumya n’abamanyi bano be yawa amaanyi okukuuma Sunnah ya Nabbi we ebyengera n'emirembe bibeere ku ye.

Sunnah nsibuko enkulu ey’okuggyamu amateeka g’Obusiraamu, era erina okukolebwako mu nsonga z’enzikiriza ne mu mateeka g’Obusiraamu.

Sunnah eyinza okujja okunnyonnyola amateeka ga Qur’an Entukuvu, era eyinza n’okujja nga yeetongodde okuteekawo amateeka. Eringanga Qur’an mu kukkiriza ebikkirizibwa n’okugaana ebiziyiziddwa.

Hadithi nga eva ku Al-Muqaddam bin Ma’dikarib Al-Kindi, mazima Omubaka wa Allah ebengera n'emirembe bibeere ku ye, yagamba nti: (Akaseera kanaatera okutuuka nga omusajja ng’agalamidde mu ntembe ye, nga anyumya hadiisi yange, era nagamba nti: ‘Wakati waffe naawe kye kitabo kya Allah Omugulumivu, kale kyonna kye tunaasangamu ekikkirizibwa tujja kukitwala nga kikkirizibwa, era kyonna kye tunaasangamu ekigaaniddwa tujja kukitwala nga kigaaniddwa.) ibn Majja (12).

Hadithi nga eva ku Al-Arbadh bin Sariyah Allah amusiime, nti Omubaka wa ebengere n'emirembe bibeere ku ye, yagamba nti: “Kale munywerere ku Sunnah yange ne Sunnah z’aba khalifa abalung’amibwa obulungi, muzikwate era muzinywerere nnyo.Mwewale ebintu ebipya, kubanga buli kintu ekipya kiba kizuule, era buli kintu ekizuule kiba bubuze.” Abu Dawud (4607).

Okugoberera kitegeeza okunywereza ku ebyo Omubaka ebyengera n'emirembe bibeere ku ye, bye yayogera oba bye yakola, n’okugoberera ekkubo n’enkola ya Nabbi mu kugoberera ebiragiro n’okwewala ebikugira, n’okussa mu nkola eddiini n’okujikolerako.

Okugoberere (Nabbi) kyabateeka mu bwo obwo bweteeka era kyagalibwa mubwo ebya kyeyagarile.

Okugoberera Sunnah n’okuginywererako kijja kutaasa omuntu okugoberera ebibiina Nabbi okusaasira n’emirembe bibeere ku ye, bye yasuubiza omuliro gwa Jahannam. Hadithi nga eva ku Abdullah ibn Amr Allah abasiime bombi, yagamba nti: Omubaka wa Allah okusaasira n’emirembe bibeere ku ye yagamba nti: “Ebyatuuka ku Baana ba Isirayiri bijja kutuuka ku kibiina kyange, omutendera ku mutendera, okutuuka ku ssa nti omu mu bo yeegatta ne nnyina mu lwatu, wajja kubaawo omuntu mu kibiina kyange ajja okukola kye kimu. Abaana ba Isirayiri bayawukana mu ebibinja nsanvu mu bibiri, n’ekibiina kyange kijja kweyawulamu ebibinja nsanvu mu bisatu, byonna nga biri mu muliro gwa Geyeena okuggyako ekibijja kimu.” Ne bagamba nti: “Era abo bebaani, owange gwe Omubaka wa Allah?” Yagamba nti: Oyo yenna anagoberera nze ne baswahaaba bange.” Tirmidhi (2641).

Okugoberera Sunnah kabonero akalaga nti ogoberera Nabbi okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye, era oyo yenna ava ku Sunnah ava ku Nabbi. Anas ibn Malik Allah amusiime yagamba: Abasajja basatu bajja mu mayumba ga bakyala ba Nabbi okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye, nga babuuza ku kusinza kwa Nabbi okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye. Bwe baategeezebwa, baakitwala nga ekitali kikulu ne bagamba nti: Tuli ludda wa nga tugeraageranya ne Nabbi okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye? Ebibi bye eby’emabega n’eby’omu maaso bisonyiyibwa. Omu ku bo n’agamba nti: Nze nja kusaba ekiro kyonna emirembe gyonna. Omulala n’agamba nti: Nja kusiiba buli kiseera era sisiiba. Omulala n’agamba nti: Nja kwewala abakazi era sifumbirwa. Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye yajja gye bali n’abagamba nti: “Mmwe mwe mwayogedde bwe batyo n’abalala, Allah, nze nsinga okutya Allah mu mmwe era nsinga okutya Katonda mu mmwe, naye nsiiba n’okusiiba kwange, nsaba ne nneebaka, era nfumbirwa abakazi. Oyo yenna ava ku Sunnah yange si wa nze.” Al-Bukhari (5063).

لقد أكملت الدرس بنجاح