सिक्न जारी राख्नुहोस्

तपाईं लगइन हुनुभएको छैन ।
तपाईंको प्रगति जारी राख्न, प्वाइन्टहरू संकलन गर्न र प्रतिस्पर्धाहरूमा प्रवेश गर्नको लागि “ता प्लेटफर्म” (Learning Islam) मा अहिल्यै दर्ता गर्नुहोस्। दर्ता पछि तपाईंले आफूले सिकेको विषयहरूको इलेक्ट्रोनिक (अनलाइन) प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नुहुनेछ।

Model: हालको खण्ड

पाठ भाडा तथा ठेक्का

यस पाठमा हामीले भाडा अथवा ठेक्काको अवधारणा र इस्लामिक कानून (शरिअत) मा यसका केही प्रावधानहरूको बारेमा सिक्नेछौं।

  • भाडाको अर्थ, यसका नियम र यसका विधान पछाडिको तत्त्वदर्शीता (हिक्मत) बारेमा जानकारी।
  • भाडाका सम्झौताका आधारहरू र सर्तहरूको बारेमा जानकारी।
  • श्रमिक र श्रमिकका ज्यालाका प्रकारहरूको बारेमा जानकारी।
  • भाडाको सम्झौता समाप्त हुने अवस्थाहरूको बारेमा जानकारी।

भाडाको परिभाषा

निश्चित अवधि र निश्चित क्षतिपूर्तिको साथ कुनै काम, वस्तु, स्थान वा ज्ञात सम्पत्तिबाट उचित लाभको लागि गरिने सम्झौता तथा कारोबारलाई भाडा अथवा ठेक्का भनिन्छ।

इस्लामिक शरिअत (कानुन) मा भाडाको हुकुम

इस्लाममा भाडा, किराया वा ठेक्काको कारोबार जायज छ। यो सही भएको बारेमा पवित्र कुर्आन र नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमको सुन्नतद्वारा संकेत मिल्नुको साथसाथै सबै धर्मविद्हरू एकमत छन्। यदि यो पूरा भयो भने दुबै पक्षहरूबाट बाध्यकारी सम्झौता हो। यसमा संकेत गरिएका प्रत्येक शब्दहरू सम्झौता हुन्। जस्तै- कसैले भन्छ मैले फलानोलाई ज्यालामा राखे वा भाडामा दिए, वा यस्तै किसिमका प्रचलित अन्य कुराहरू।

भाडामा दिन तथा ज्यालादारीमा राख्न अनुमतिको प्रमाण

मदयनका दुई गोठाला महिलाको कुरा नक्कल गर्दै अल्लाहले भन्नुभएको छः {قَالَتْ إِحْدَاهُمَا يَا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ} [القصص: 26]. अर्थः एउटीले भनिन्- हे बुबा ! यिनलाई ज्यालामा राख्नुहोस्; किनभने जसलाई तपाईं ज्यालामा राख्नुहुन्छ, ऊ बलवान् र विश्वसनीय भयो भने राम्रो हुन्छ। (सूरतुल्-कससः २८/ २६)

आयशा रजियल्लाहु अन्हाले वर्णन गर्नुभएको छ, अल्लाहको रसूल सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम र अबू बक्र रजियल्लाहु अन्हुले बनू दीलको एउटा प्रसिद्ध पथप्रदर्शकसँग ज्याला निर्धारण गर्नुभएको थियो। ऊ कुरैशको बहुदेवावादी धर्ममा नै थियो। उहाँहरू दुबै जनाले आफ्ना दुबै ऊँटनीहरू उसलाई सुम्पिनु भएको थियो र भन्नुभएको थियो- तिन रातपछि बिहान ती सवारी साधन (ऊँटनी) लाई लिएर गारे सौर (सौर नामको गुफा) मा आउनु। तिन रातपछि बिहानै ऊ ती दुई ऊँटनीलाई लिएर उहाँहरूको पासमा आएको थियो। (बुखारीः २२६४)

भाडा तथा ज्यालाको काम सही हुनुको तत्त्वदर्शीता (हिक्मत)

भाडा तथा ज्यालादारीले मानिसहरूलाई आफ्नो जीविकोपार्जनमा धेरै फाइदाहरू ल्याउँछ। मानिसहरूलाई काम गर्नका लागि शिल्पकर्मी, बस्नको लागि घर, किनबेच गर्न पसल, जनावर, गाडी, मेसिनरी लगायतका सामान बोक्न र आवागमनको लागि सवारी चलाउन आदि चीजहरूको आवश्यकता पर्दछ। कैयौँ मानिसहरूले यी चीजहरू किन्न नसक्ने भएकाले भाडामा लिने नियम विस्तार हुँदै गएको छ। यसले साधारण मानिसहरू र भाडामा लिने तथा दिने दुबै पक्षको फाइदाको साथ थोरै पैसाले उनीहरूको आवश्यकताहरू पूरा गर्न मद्दत गर्दछ।

भाडाका प्रकारहरू

١
देखिने किसिमका वस्तु तथा स्थानका भाडाहरू; जस्तै- निवास, पसल इत्यादि।
٢
प्रचलित कामहरूका भाडाहरू; जस्तै- घर बनाउन, खेतबारी जोताउन, मानिसलाई कुनै खास काममा लगाउन इत्यादि।

मजदुरका प्रकारहरू

١
व्यक्तिगत मजदुर
٢
संयुक्त मजदुर

व्यक्तिगत मजदुर

कसैले कुनै कामदारलाई निश्चित अवधिको लागि तोकिएको ज्यालामा काममा राख्छ भने त्यस कामदारलाई व्यक्तिगत मजदुर भनिन्छ। किनभने उसले आफूले सम्झौता गरेको समय अवधिभित्र गरेको रोजगारदाता बाहेक अन्य कसैको लागि काम गर्न अनुमति छैन। यदि उसले कुनै अन्य रोजगारदाताको पासमा गएर काम गर्छ भने उसले काम बापत पाउने भनी सम्झौता गरेको मजदुरी कम गरिन्छ। ऊ तब मात्र आफ्नो मजदुरीको हकदार हुन्छ जब पुनः फर्केर काममा लाग्छ। यदि रोजगारदाताले मजदुरलाई रोग-व्याधि, असक्तता आदि जस्ता कारण बिना सम्झौता गरेको समयभन्दा पहिले कामबाट निकाल्छ भने उसले सम्झौता गरेको पुरा मजदुरी दिनुपर्छ, तर रोग-व्याधि, असक्तता आदि जस्ता कुनै कारण भए काम गरेको समयावधिको मजदुरी मात्र दिए हुन्छ।

संयुक्त मजदुर

यो त्यस्तो मजदुरी हो जसको फाइदामा एकभन्दा धेरै मजदुरहरू सहभागी हुन्छन्। जस्तै- लोहार, सिकर्मी, प्लम्बर, पेन्टर, दर्जी इत्यादि। उनीहरूले आफ्नै हिसाबले काम गरिरहेका हुन्छन् अनि जो पनि काम लिएर उनको पासमा आउँछ त्यसलाई पनि लिन्छन्। यस्तो अवस्थामा जसले उनीहरूलाई काममा राखेको छ उसले उनीहरूलाई अरूको काम लिनबाट मनाही गर्न सक्दैन। उनीहरू काम गरेको आधारमा मजदुरीको हकदार हुन्छन्।

भाडा तथा मजदुरी सम्झौताका आधारहरू

١
सम्झौता गर्ने दुई पक्ष
٢
प्रस्ताव
٣
फाइदा
٤
ज्याला तथा मजदुरी

सम्झौता गर्ने दुई पक्ष

सम्झौता गर्ने दुई पक्षको मतलब प्रस्ताव र स्वीकृतिको अधिकार भएका सम्झौताका पक्षहरू (पट्टा दिने र पट्टा लिने) हुन्।

प्रस्ताव

त्यस्तो प्रस्ताव र स्वीकृति; जसले कुनै पनि कार्य सम्झौतालाई समाप्त गर्नको लागि कानुनी वा परम्परागत सूत्र प्रमाणित गर्दछ।

फाइदा

यसको अभिप्राय भाडा सम्झौताबाट हुने फाइदा हो; चाहे त्यो मानिस होस्, जनावर होस् वा देखिने वस्तु होस्।

ज्याला तथा मजदुरी

कुनै वस्तु वा मानिसको बदलामा दिइने प्रतिफल अथवा फाइदा हो। किनबेचको सम्झौतामा यो मूल्यको रूपमा हुन्छ।

भाडा तथा किराया सही हुने सर्तहरू

١
सम्झौता गर्ने दुबै पक्ष सही विचारधाराका हुनुपर्छ। यसको साथसाथै वयस्क तथा बुद्धिमान हुनुपर्छ, सुझबुझ नभएको बच्चा वा पागल हुनुहुँदैन। सही र गलतलाई चिन्न सक्ने होस्। किनभने सुझबुझ नभएको बच्चा वा पागलसँग सम्झौता गर्नु सही होइन। सम्झौता गर्ने व्यक्ति कार्य सम्पादन गर्न सक्षम र प्रतिबद्धता गर्ने क्षमता भएको हुनु आवश्यक छ।
٢
फाइदा जनक भएको जानकारी हुनुपर्छ; जस्तै- घर परिवारको ख्याल गर्ने तथा मानव सेवा गर्ने।
٣
भाडा तथा मजदुरीको जानकारी
٤
भाडा तथा किरायामा दिने वस्तु जायज कामको लागि उपयोग होस् नाजायज तथा हराम काममा उपयोग नहोस्। जस्तै- गीत सङ्गीतको लागि भाडामा दिनु, अल्लाह बाहेक अरूको उपासना गरिने ठाउँहरू... चर्च, मन्दिर आदिको लागि प्रयोग गर्न, रक्सी तथा नशालु पदार्थको कारोबार गर्ने ठाउँ बनाउन इत्यादि।
٥
भाडामा लिइएको चीजको अवस्था र विशेषताको बारेमा जानकारी हुनुपर्छ। त्यसको कुनै विशेष भागको नभइ फाइदामा सम्झौता गरियोस्। भाडामा दिने व्यक्ति त्यसलाई हस्तान्तरण गर्न सक्षम होस्, त्यो वैध माध्यमद्वारा फाइदा दिने होस् अनि भाडामा दिने व्यक्ति त्यसको मालिक होस् वा उसलाई भाडामा दिने अनुमति प्राप्त होस्।
٦
भाडा तथा ठेक्काको लेनदेन दुबै पक्षको सहमति अनुसार हुनुपर्छ।
٧
दुबै पक्षले राखेका प्रस्तावमा सहमति र स्वीकृति हुनुपर्छ।
٨
भाडा तथा ठेक्काको अवधि स्पष्ट होस्; जस्तै- महिना, वर्ष वा पाँच वर्ष आदि।
٩
भाडामा लिइएको वस्तुको प्रयोगमा बाधा पुर्याउने चीजहरू र दोषहरूबाट मुक्त होस्।

भाडाको शुल्क अनिवार्य हुने समय

सम्झौता अनुसार भाडा लागू हुन्छ र सम्झौताको अवधि सकिएपछि अनिवार्य रूपमा शुल्क तिर्नुपर्छ।

यदि तिनिहरू पहिले नै लेनदेन गर्न, स्थगित गर्न वा किस्ताबन्दीमा सहमत हुन्छन् भने यो अनुमति छ। कर्मचारीले आफ्नो काम राम्रोसँग पूरा गरेमा उसको ज्यालाको हकदार हुन्छ।

यदि भाडामा दिइएको चीज वा स्थान निश्चित शुल्कमा सम्झौता गरियो भने दिने व्यक्ति भाडाको शुल्क पाउने अनिवार्य रूपमा हकदार हुन्छ। अबू हुरैरा रजियल्लाहु अन्हुद्वारा वर्णन गरिएको छ, अल्लाहको नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमले भन्नुभएको छः अल्लाहले भन्नुहुन्छ- महाप्रलयको दिन म तीन किसिमका मानिसहरूको शत्रु बन्ने छु। १. मेरो नाम लिएर प्रतिज्ञा गर्छ तर त्यसको विरुद्ध काम गर्छ । २. कुनै आजाद (स्वतन्त्र) व्यक्तिलाई बेच्छ अनि त्यसको पैसा खान्छ। ३. कुनै मजदुरलाई काम गराउन राख्छ अनि पुरा काम गराएर मजदुरी दिँदैन। (बुखारीः २२२७)

भाडा तथा ठेक्का सम्झौता रद्द हुने अवस्थाहरू

١
भाडा तथा ठेक्कामा दिइएको चीज नष्ट भएमा; जस्तै- घर, गाडी... इत्यादि।
٢
भाडा तथा ठेक्काको अवधि समाप्त भएमा।
٣
सम्झौता तोडेमा; जस्तै- दुई पक्षमध्ये कुनै एक पक्षले सम्झौता तोड्ने माग गर्छ र सम्झौता तोडिदिन्छ।
٤
भाडामा लिएको व्यक्ति बाहेक अरू कसैको कारणले भाडामा दिइएको वस्तु खराब वा नष्ट गरिएमा; जस्तै- घर भत्काउनु, मेसिन नष्ट गर्नु इत्यादि।

साझेदारमध्ये कुनै एक पक्षको मृत्युले वा भाडामा दिइएको सम्पत्तिको बिक्रीद्वारा भाडा तथा ठेक्का रद्द गर्दैन। तर कसैलाई खास कामको लागि भाडा वा ज्यालामा राखिएको थियो भने त्यसको मृत्युपछि भाडा सम्झौता रद्द हुन्छ। भाडाको अवधि सकियो भने भाडामा लिएको व्यक्तिले त्यस सम्पत्तिलाई छोड्नुपर्छ। यदि भाडामा लिइएको वस्तु चल योग्य अथवा एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा लगिन खालको हो भने भाडामा लिएको व्यक्तिले दिएको व्यक्ति असल मालिकलाई हस्तान्तरण गर्नुपर्छ।

भाडा र बिक्रीमा भिन्नताहरू

١
जुन चीजमा भाडाको सम्झौता भएको हुन्छ त्यसको लाभ तथा आम्दानी एक पटकमा समाप्त हुँदैन तर बिक्री गर्दा एक पटक मात्र लाभ हुन्छ।
٢
भाडामा तथा ठेक्कामा पाइने सबै चीजलाई बेच्न सकिँदैन। यहाँ काममा आधारित हुने भएकोले स्वतन्त्र मानिसलाई काममा राख्ने अनुमति छ। तर उसलाई पैसा नभएको कारण बेच्न सकिँदैन।
٣
भाडा पनि बिक्री जस्तै हो, तर यसमा वस्तुलाई उपभोग गरेर लाभ उठाउन दिइन्छ, बिक्रीको मामिलामा जस्तै असल सम्पत्ति किनबेच हुँदैन।
٤
भाडा तथा ठेक्का भविष्यमा पनि पुरा गर्न, त्यसको समयावधि बढाउन वा पुनः नयाँ तरिकाले गर्न सकिन्छ तर बिक्री भनेको एक पटक भएपछि त्यसलाई फेरी बेच्न सकिँदैन।

तपाईंले पाठ सफलता पूर्वक पूरा गर्नुभयो


परीक्षण सुरु गर्नुहोस्